Vier Ketikoti, omdat geen mens eigendom van een ander mens kan zijn

Vier uw feestdagen, vermaanden diverse profeten de mensheid al. Daar hoort hoe dan ook slavernijherdenking Ketikoti bij. Ketikoti – spreek uit als kittie kottie – betekent letterlijk gebroken ketenen in het Sranantongo, een creoolse taal uit Suriname. De bewustwording ervan groeit en daar dragen we HIJS graag een steentje aan bij. In dit artikel maken we je wegwijs.

Ketikoti vindt ieder jaar plaats op 1 juli, verwijzend naar 1 juli 1863, de dag waarop Nederland de slavernij afschafte in de koloniën. Zo’n 33.000 mensen in Suriname en 12.000 mensen op de Caribische eilanden werden daarmee in naam vrij. Maar vrijwel alle tot slaaf gemaakten werden nog tot 1873 jaar onder ‘staatstoezicht’ geplaatst – een verkapte vorm van slavernij. Daarom dragen veel mensen die Ketikoti vieren een button met daarop het jaartal 1873.

Twee gezichten

De nationale viering van Ketikoti vindt jaarlijks plaats bij het Nationaal Monument Slaverijverleden in het Amsterdamse Oosterpark, maar op talloze plekken in Nederland vinden herdenkingen plaats. Het is dan ook meer dan een feestdag. Net als de Nationale Dodenherdenking op 4 mei wordt gevolgd door het vieren van de vrijheid op 5 mei, heeft ook Ketikoti twee gezichten. In de avond en nacht vóór 1 juli worden de overleden herdacht, vaak door middel van zang en gebed. Aanhangers van de winti-religie vieren dan Kabraneti, waarbij contact met voorouders wordt gezocht.

Op 1 juli zelf wordt er begonnen met een plechtige Bigi Spikri (letterlijk ‘grote spiegel’). Dat is een optocht waarbij feest en rouw hand in hand gaan. Het verwijst naar de 1 juli-optochten in Paramaribo, waarbij de deelnemers zichzelf in de spiegelende winkelruiten bewonderden. Veel mensen gaan traditioneel gekleed en er is muziek. De optocht leidt naar een plek waar de slavernij herdacht wordt door middel van voordrachten, muziek en kransleggingen. Soms wordt het gecombineerd met culturele festivals.

Erfenis

Hét traditionele Ketikoti-gerecht is heri heri met bakkeljauw. Het is een gerecht dat gebaseerd is op het voedsel van tot slaaf gemaakten in Suriname: de groenten die ze zelf verbouwden in combinatie met gezouten vis. Het gerecht wordt onder de naam ‘Free Heri Heri For All’ op 1 juli uitgedeeld op tientallen plekken in Nederland; om samen te herdenken, maar ook om het gesprek te openen.

Misschien dat Johan Derksen een portie op kan halen en kan eten terwijl iemand hem bijleert wat manieren zijn, want zijn pleidooi van gisteravond ging helemaal nergens over. “De eisen worden steeds gekker. Eerst hebben ze ons zwarte piet afgenomen en nu komen ze met dit”, stelde hij doodleuk aan tafel bij Vandaag Inside, nadat hij schijnbaar schuimbekkend in de auto had gezeten toen hij in een radioprogramma hoorde over Ketikoti. Hoeveel racistische, beledigende, seksistische en transfobische uitspraken hij nog mag doen voordat hij van TV verdwijnt is een raadsel.

Veel van de organisatoren pleiten al jaren voor Ketikoti als nationale feestdag, hoorde Johan op de radio. En terecht: voor iedereen is het belangrijk stil te staan bij het thema slavernij. Bij het leed dat tienduizenden is aangedaan. Bij de erfenis die veel mensen nog ervaren – soms alleen al in hun familienaam die ze kregen van een plantagehouder. En bij de onopgeeflijke gedachte dat ieder mens, ongeacht afkomst, recht heeft op een menswaardig bestaan. En dat geen mens eigendom van een ander mens kan zijn.

Geplaatst door bowie op 1 juli 2024