25 jaar ‘Up In Smoke Tour’: legendarisch voor hiphop op elk vlak

Het was de zomer van 2001, toen mijn tante en oom iedere donderdag oppasten op mij en mijn broertje. Wekelijks kwam ze ons ophalen en mochten we vanuit school in haar bus stappen om mee te rijden naar het kleinere, idyllischer dan Tilburg ogende Berkel-Enschot. Het was daar, op de bank, dat ik met een boterham en een frisdrank ontdekte dat hiphop haast arena-rock-achtige proporties aan kon nemen. Dankzij de dvd van de ‘Up In Smoke Tour’, die mijn oudere neef checkte.

Dit jaar is het 25 jaar geleden dat die legendarische tour plaatsvond in Amerika en Canada. Het werd afgelopen weekend gevierd op ComplexCon, waar de tourbus en het gigantische doodshoofd (dat de eerste keer op mij nog het meeste indruk maakte) werden tentoongesteld. Een kwart eeuw aan hiphophistorie – het was niet alleen de eerste nationale tour van Dr. Dre, het was één grote familieaangelegenheid. De liefde sloeg over, dwars door de beeldbuis naar het bankstel in Berkel-Enschot. Een mooie tijd om erop terug te blikken.

Het element van overdaad

“Dr. Dre, Snoop Dogg, Ice Cube, Eminem en Warren G hebben plannen aangekondigd om hun krachten te bundelen voor een gigantische zomertournee die op 15 juni van start gaat in San Diego, Californië”, luidde de eerste zin van het persbericht. De Up In Smoke Tour – een historische topontmoeting van de heersende leiders van de hiphop – wordt geproduceerd door Dream Team, LLC onder leiding van Magic Johnson, evenals Metropolitan Entertainment, Radio Events Group en Bill Silva. Naast de vijf multi-platina en door critici geprezen artiesten worden er tijdens de tournee ook verrassingen verwacht.”

De tour bracht de hiphopsterren naar 44 steden en bracht meer dan 22 miljoen dollar op. Maar Up In Smoke viel niet in de eerste plaats op omdat het perfect de tijdsgeest weergeeft: de jaren ’00, waarin hiphop strikt draaide om een element van overdaad. Ja, de line-up is daar een voorbeeld van: want naast Dre, Cube, Snoop en Em, waren doorheen de tour ook onder meer Nate Dogg, Kurupt, Westside Connection, MC Ren, D12, The Eastsidaz, Devin The Dude, Warren G, The D.O.C. En Xzibit te zien. Let that sink in.

De cripwalk

Toen ik helemaal weggeblazen door alles wat ik zag vertelde dat ik het vet vond, besloot mijn tante mij dezelfde dvd cadeau te geven voor mijn twaalfde verjaardag. Ik kan de hele concert-registratie en de backstage-footage, beiden opgenomen in Boston, dromen. Van Xzibit die opkomt in een Lakers warm-up outfit voor What’s The Difference tot Eminem die met behulp van sekspoppen zijn beef met Insane Clown Posse illustreert. Van de legendarische c-walk die Dub C over de hele breedte van het podium doet, tot de lowrider waarin Snoop en Dre hun legendarische collabs performen.

Het baanbrekende karakter van de tour zorgde ervoor dat ik meteen geïnvesteerd was. De opvallende decorstukken voor elke show – de gigantische koude stage voor Ice Cube – de lichtgevende letters die Eminem’s naam spellen en de liquor store waaruit Dr. Dre en Snoop Dogg tevoorschijn kwamen na een geweldige introductie-video. En dan uiteraard die pratende schedel, die het publiek misschien nog wel het beste kreeg opgejut.

Backstage controverse

Hoewel de show op het podium strak en professioneel verliep, werd de tournee achter de schermen gekenmerkt door controverse. Twee dagen na de start van de tour werd Nate Dogg gearresteerd en beschuldigd van mishandeling van zijn vriendin en het in brand steken van de auto van haar moeder. Hij werd vrijgelaten op borgtocht van één miljoen dollar – betaald door Dr. Dre – en verscheen naar verluidt perfect op tijd op het podium om zijn iconische outro van The Next Episode te performen.

De tournee stuitte ook op een probleem met het First Amendement in Michigan, waar de politie dreigde Dr. Dre te arresteren als hij twee expliciete video’s zou vertonen die regelmatig tijdens de tournee werden gebruikt. De ene toonde een nep-overval waarbij Snoop Dogg overweegt een man te vermoorden; de tweede, getiteld Don’t Marry a Ho, toonde een halfnaakte vrouw en beeldde orale seks uit. Dre stemde ermee in om de clips niet te vertonen, uit angst dat er rellen zouden uitbreken als hij gearresteerd zou worden. Later klaagde hij de steden Auburn Hills en Detroit aan wegens schending van zijn First Amendementsrechten. Dre kreeg 53.000 dollar en een formele verontschuldiging. “De vrijheid van meningsuiting blijft bestaan in Amerika”, zei Dre achteraf.

Het arena-besef

Gelukkig maar voor de fans – aanwezigen kregen namelijk een volledige ervaring met drie complete shows. En voor de mensen die het alleen kennen van dvd: het is een jaloersmakend gegeven dat de show daar níet integraal op te zien is. Het blijkt slechts een registratie vol hoogtepunten. Setlists uit die tijd verraden namelijk dat de optredens veel langer waren. Zo speelden Dr. Dre en Snoop Dogg in hun afsluitende set nummers als Xxplosive, Ain’t No Fun, Nuthin’ But A G-Thang en N.W.A.’s Chin Check, waarvan de beelden de cut niet hebben gehaald.

Alsnog onderstreept de dvd van tour precies het gevoel dat artiesten als Snoop Dogg, Xzibit en Warren G ook een kwart eeuw na dato in interviews afgeven: Up In Smoke was de gekste tour op het gebied van live hiphop ooit, of het nou sentiment is of niet. Legendarisch op elk vlak; de show die de cultuur deed beseffen dat het naar arena’s kon. Tijd om de dvd weer eens uit de kast te trekken.

,