25 jaar ‘The Blueprint’: het album waarmee Jay-Z een héle grote werd

In de zomer van 2001 was de populairste MC op New Yorkse radiozenders ook degene die het meest werd gedisst. Nas schoot al verbaal op hem sinds We Will Survive, Prodigy zat hem op de hielen en ook Jadakiss bleef maar dissen. Er liepen twee rechtszaken; een aanklacht wegens wapenbezit en de steekpartij op platenbaas Lance ‘Un’ Rivera tijdens een luistersessie in 1999. Ergens temidden van al die ruis nam Jay-Z in twee dagen tijd negen nummers op, in de Baseline Studios en Manhattan Center Studios – in de twee weken daarna was het hele album af. De titel werd een profetische: The Blueprint. 25 jaar later staat de reden als een paal boven water.

Roc-A-Fella verplaatste de releasedatum van The Blueprint een week naar voren, om de bootleggers een stap vóór te zijn. Zijn releasedatum werd een van de meest chaotische en verdrietige dagen uit de Amerikaanse geschiedenis. Terwijl die ochtend de twee torens van het World Trade Center werden doorboord door vliegtuigen om vervolgens ter aarde te storten, lag Jay-Z’s album voor het eerst in de winkels. 427.000 exemplaren vlogen er maar liefst binnen een week over de toonbank. Het album kwam binnen op nummer één en bivakkeerde drie weken op die plek.

Battle om de beste beats

Kanye West, Just Blaze en B!nk waren tijdens de sessies bezig met de beste beats produceren, constant elkaar proberen te overtreffen. Jay-Z zei daarover tegen XXL dat het “een heavyweight slagveld was, waarin hoofden vanachter de deur de studio ingestoken werden om te horen waar de ander mee bezig was. Het geluid dat uit die battle voortkwam, had nog niet eerder bestaan in hiphop. De vocalen van bijvoorbeeld The Jackson Five, David Ruffin, Bobby Byrd en Tom Brock, die werden versneden en in toonhoogte verhoogd, zodat er een soulvol geheel ontstond. Maar het moest ook bangen, vonden ze. En dus zette Kanye knallende drums onder een loop uit I Want You Back, en maakte Just Blaze misschien wel zijn beste productie ooit door de drum- en blazersgolf uit Byrd’s I’m Not To Blame voor altijd te claimen in U Don’t Know.

Geld is een terugkerend thema op The Blueprint, maar Jay-Z blijft de betekenis ervan steeds weer veranderen. “Ik doe dit voor mijn cultuur”, claimt hij op I.Z.Z.O. En het ged was ook de reden waarom zo stevig tegen hem gekeerd werd, vertelt hij in Heart Of The City (Ain’t No Love). Verderop legt hij zonder te aarzelen een verband tussen zijn jarenlange gewoonte om te hustlen en zijn huidige impulsiviteit. Geld is een statussymbool, maar ook een teken van zonde. Een overlevingstool, maar ook een spiritueel gif. Het zijn de denkwijzes van slechts één persoon; Jay-Z, die de lessen die hij leerde op straat verbasterde, vermengde en herschreef tot zijn eigen waarheid.

Emoties links, emoties rechts, emotieloos door het midden

Boven Kanye’s militaire mars – een sample van The Doors op vol volume, met drums op de voorgrond – probeert Jigga twee vliegen in één klap te slaan. De diss naar Prodigy is geen volledige uithaal te noemen, maar over Nas maakte hij zich pas écht druk. Jay claimt op Takeover dat Nas zijn gangsta-bestaan heeft verzonnen terwijl hij in het appartement van zijn ouders zat. Alle street credibility was volgens hem een farce. Het maakte amper uit of het écht waar was, want toen Nas drie maanden later reageerde met Ether, groeide hun vete uit tot een van de grote beefs in de muziekindustrie. Toch moest Jay-Z zich daarna gedeisd houden vanwege de al genoemde strafzaken.

Maar Hov kan de emoties ook een hele andere kant op laten gaan. Song Cry is eigenlijk een combinatie van drie afzonderlijke relaties die hij heeft gehad. Elk couplet vertegenwoordigt een andere vrouw. In het laatste, dat het meest aangrijpend is, bekent hij een vrouw zwanger achtergelaten te hebben en daar de rest van zijn leven mee zal moeten leven. Terwijl hij voor het eerst het gevoel deelt iets kwijt te zijn geraakt, kan hij er tegelijkertijd niet om huilen. Hij spreekt de hele track op dezelfde afgemeten en emotieloze toon. Glenn’s zang laat de tranen vóór hem.

HOV up close

Gloria Carter, zijn moeder, heeft hem opgevoed. Broer Mickey zorgde voor eten en kleding. De gevechten met broer Eric maakten hem hard. Oppas Hootie verschoonde zijn luiers als ze oppaste. Gil leerde hoe hij drugs moest dealen en Jaz-O overtuigde hem dat rappen een serieuze carrière voor hem zou kunnen zijn. In titeltrack Blueprint noemt hij al hun namen en komt de luisteraar écht dichtbij. Hoe hij zich voelt omdat zijn ‘pop’ hem in de steek had gelaten. Het is een track die blijft hangen door de details, en details gaan langer mee dan opschepperij.

In 2009, nadat Michael Jackson was overleden, vond Jay-Z het tijd dat de wereld moest weten dat de King Of Pop had bijgedragen aan The Blueprint. Hij heeft onvermelde credits op het nummer Girls, Girls, Girls; Jackson is daarop zingend te horen naast Slick Rick, Biz Markie en Q-Tip (!). Het is een plaat als een ui; laag voor laag af te pellen tot alleen de kern over is. Tegelijkertijd liggen alle antwoorden in de titel. The Blueprint werd letterlijk een blauwdruk. Kanye West vond zijn eigen productiestijl op het album zo tof dat hij zijn eigen eerste twee soloalbums erop baseerde. Just Blaze zou jarenlang een van de populairste producers van New York blijven en de vocal samples en chipmunk-soul zouden voor een tijd de norm worden in hiphop.

Een kwart eeuw kwetsbaarheid

Hoewel Hov in 2001 al opschepte over zijn lange carrière, had hij wellicht niet het vermogen om te zien dat longevity een sleutelwoord zou worden erin. 2026 groeide uit tot een belangrijk jaar voor Jay-Z; van uitverkochte honkbal- en voetbalstadions in New York, Londen en Parijs tot het vieren van belangrijke mijlpalen zoals het dertigjarig bestaan van zijn debuut. Vandaag schrijft hij er eentje bij op zijn conto. Je zou kunnen stellen dat de populariteit van Jay-Z te danken is aan een reeks releases en zakelijke stappen in de vroege jaren 2000. Te beginnen met het onberispelijke, soulvolle, indringende en kwetsbare The Blueprint.

Beluister het album hieronder:

,